Wie erft Limburg?

Hertogdom Limburg

Hertogdom Limburg

In 1283 sterft Irmgard van Limburg. Irmgard was de laatste rechtstreekse afstammelinge van de hertogen van Limburg, dus de vraag is wie er nu de nieuwe hertog van Limburg wordt?


(noot: het middeleeuwse Limburg is niet hetzelfde als de huidige provincie Limburg. Die is gegroeid uit het middeleeuwse graafschap Loon. Het middeleeuwse Limburg is een klein, versnipperd vorstendom rond het stadje Limbourg bij Verviers en Gulpen bij Valkenburg (Nederland)).




Kandidaten en bondgenootschappen

Een eerste kandidaat is de man van de overleden Irmgard, graaf Reinoud I van Gelre, de man die één van de rijksgroten wil worden. Een hertogstitel kan daar natuurlijk bij helpen. En hoewel de koning van het Heilige Roomse Rijk bevestigde dat Reinoud hertog van Limburg zou worden, wordt dit toch betwist. Het zegt veel over het koninklijke gezag.

Graaf Adolf van Berg is immers niet akkoord. Hij is familie van de hertogen van Limburg en claimt zelf de hertogstitel. De graaf van Gelre krijgt echter de steun van de machtige aartsbisschop van Keulen. Die wil natuurlijk niet dat één van zijn opstandige heren machtiger wordt. Adolf van Berg is niet zo machtig en beseft dat hij niet op kan tegen Gelre en Keulen. Hij besluit zijn erfrecht op Limburg te verkopen aan hertog Jan I van Brabant. Oorlog breekt uit. Het hertogdm Limburg raakt intern verdeeld. Een deel van de Limburgse adel steunt de hertog van Brabant; een ander deel kiest voor de tegenpartij. Die krijgt ook nog eens de steun van de graaf van Luxemburg. Brabant en Berg krijgen dan weer de steun van de graven van Mark en Jülich, die ook nog een eitje te pellen hebben met de aartsbisschop. En vlak voor de ultieme slag sluit ook de stad Keulen zich aan bij het Brabantse bondgenootschat, tégen haar eigen aartsbisschop.

De erfopvolging van Limburg zorgt er dus voor dat alle eerder besproken conflicten samenvloeien. Men maakt van de gelegenheid gebruik om oude rekeningen te vereffenen. Dat leidt tot deze twee partijen:

1. Brabant en bondgenoten:
image-151170-wapenschild_Jan_van_Brabant.w640.jpg
Hertogdom Brabant
image-151173-wapenschild_Walram_von_Jülich.w640.jpg
Graafschap Jülich
image-151167-wapenschild_Eberhard_von_der_Mark.w640.jpg
Graafschap Mark
image-151166-wapenschild_Adolf_von_Berg.w640.jpg
Graafschap Berg





Stad Keulen
2. Luxemburg-Keulen-Gelre:
image-151168-wapenschild_Heinrich_VI_von_Luxemburg.w640.jpg
Graafschap Luxemburg
image-151172-wapenschild_Siegfried_von_Westerburg_-_Köln.w640.jpg
Aartssticht Keulen
image-150768-wapenschild_Jutta_Van_Nassau.w640.jpg
Graafschap Gelre

Limburg en Brabant

Waarom is de Brabantse hertog eigenlijk zo geïnteresseerd in het kleine , versnipperde Limburg? Hij is geen familie van de hertogen. Waarom kocht hij het erfrecht over van de graaf van Berg, met als gevolg dat Brabant tot in de jaren 1330 (!) moest afbetalen? Dus tot 50 jaar na Woeringen!

Er is discussie onder historici over de redenen van hertog Jan I van Brabant. We zetten de twee belangrijkste theorieën even uiteen:

De eerste mogelijke reden hebben we al eerder vermeld: de hertog van Brabant wil zijn invloed naar het oosten uitbreiden, naar het gebied tussen Maas en Rijn. Hij wil in dat gebied de landvrede handhaven en kooplieden en pelgrims daar beschermen. Hij wil nog meer controle over de handelsweg Keulen-Brugge (economisch belang). Die liep al door Brabant (langs Leuven en Brussel), maar door Limburg te bezitten, controleert de hertog nog een groter deel van die handelsweg. En dat is interessant, omdat je daar dan tol kan heffen.

Een andere verklaring zou hertog Jan zijn persoonlijke ambitie kunnen zijn: hij wil graag het oude hertogdom Lotharingen in ere herstellen. Als belangrijke mensen een officieel document opstellen, gaan ze daarin al hun titels opsommen. In de Middeleeuwen was dat ook zo. Jan liet zich uiteraard hertog van Brabant noemen en na Woeringen ook hertog van Limburg, maar wat opvalt, is dat hij zich altijd éérst hertog van Lotharingen liet noemen en dan pas hertog van Brabant. Die titel vond hij dus het belangrijkst. Maar dat was niet meer dan een lege titel. Lotharingen was in de dertiende eeuw geen bestuurlijk gebied meer, enkel een naam en daar wilden de Brabantse hertogen verandering in brengen. De Brabantse hertogen waren immers erfgenamen van het oude, heel grote hertogdom Lotharingen dat zich simpel gezegd uitstrekte van de Schelde tot de Rijn. Godfried van Bouillon is nog hertog van Lotharingen geweest, daarna is de titel naar de hertog van Limburg gegaan en dan naar de hertogen van Brabant. Daarom zou hertog Jan er dus  naar streven én hertog van Lotharingen én hertog van Brabant én hertog van Limburg te zijn. Zo heeft hij de drie hertogstitels die verbonden zijn met Lotharingen. Hertog Jan lijkt niet vies te zijn van enig presitige of geldingsdrang. Hij is iemand die graag opvalt: hij maakt graag indruk op jonkvrouwen, schrijft gedichten en neemt voortdurend deel aan tornooien, de plek bij uitstek om in de schijnwerpers te staan.